Logo Tasarım Süreci: Brief'ten Teslime

Logo tasarımı çoğu zaman tek bir ilham anı gibi anlatılır. Gerçekte ise sırası belli, her aşamasının bir çıktısı ve bir onay noktası olan bir iştir. Tasarım dünyasında bu akışı anlatmak için sık kullanılan model, Design Council'ın Çift Elmas (Double Diamond) modelidir: önce sorunu varsaymak yerine anlamak ve tanımlamak, sonra farklı çözümler geliştirip küçük ölçekte denemek, işe yaramayanları eleyip işe yarayanı geliştirmek 1. Bu yazı, aynı mantığın bir logo projesine nasıl uygulandığını brief'ten teslime kadar adım adım anlatıyor.

Süreç bir bakışta

Tablonun ilk iki satırı Çift Elmas'ın ilk elmasına, yani sorunu keşfetme ve tanımlama kısmına denk gelir. Eskizden teslime kadar olan kısım ise ikinci elmastır: önce seçenekler çoğalır, sonra daralır 1. Bu ayrım önemlidir, çünkü ilk elması atlayan bir proje genellikle ikinci elmasta, yani konseptler masadayken, "aslında biz ne istiyorduk?" sorusuna geri döner.

Brief: işin yazılı tanımı

Brief, tasarımcının değil sizin belgenizdir. Markanın adı ve yazımı, ne yaptığınızı anlatan tek bir cümle, hedef kitle, logonun nerelerde kullanılacağı, rakipler, kesinlikle istenmeyen şeyler, mevcut görsel varlıklar, takvim ve son kararı kimin vereceği bu belgede yer alır. Ayrıntılı bir şablon için logo brief'i nasıl hazırlanır yazısına bakabilirsiniz.

Kullanım yerleri maddesi en çok hafife alınan maddedir. Logonun bir uygulama ikonu, favicon ya da sosyal medya profil fotoğrafı olarak da çalışması gerekiyorsa, bu bilgi konseptin ilk çizgisinden itibaren tasarımı yönlendirir. Apple'ın ikon rehberi, ince ayrıntıların küçük boyutlarda seçilemez hâle gelebileceğini ve çok ince çizgi kalınlıklarının düşük çözünürlükte netliğini kaybettiğini belirtiyor 7. Brief'te "uygulama ikonu da olacak" yazıyorsa, sadece büyük boyutta güzel görünen bir fikir baştan elenir.

Araştırma: rakip taraması ve ön benzerlik araması

Araştırmanın iki ayrı amacı vardır. Birincisi, sektörünüzün görsel dilini görmektir: rakiplerin hangi renkleri, hangi sembolleri, hangi yazı karakterlerini sık kullandığı. Bu tarama, kopyalamak için değil, kalabalığın ortak noktalarını görüp onlardan ayrışmak için yapılır. WIPO'nun tanımıyla marka, bir işletmenin mal ya da hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırt edebilen bir işarettir 2; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 4. maddesi de markayı aynı ayırt etme işleviyle tanımlar 5. Sektördeki herkesin kullandığı bir sembol, bu işlevi zayıflatır.

İkinci amaç, bariz çakışmaları erken görmektir. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun çevrim içi marka araştırma ekranında ad üzerinden "içinde geçen", "ile başlayan" ya da "ile eşit" seçenekleriyle ve sınıf filtresiyle arama yapılabilir 3. WIPO'nun Global Brand Database'i ise katılımcı ofislerin marka kayıtlarında kelime, mal ve hizmet ve görüntü benzerliğiyle arama imkânı sunar 4. Kanun, önceki bir markayla aynı ya da benzer olan ve aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsayan bir başvurunun, karıştırılma ihtimali varsa itiraz üzerine reddedileceğini düzenler 5. Bu yüzden benzer bir işaret, konseptler çizilmeden önce fark edilirse çok daha az emek kaybedilir.

Bu tarama nasıl yapılır ve sınırları nelerdir, ayrıntısı tescil öncesi ön araştırma sayfasında anlatılıyor.

Eskiz: kâğıtta çok fikir, ekranda az fikir

Eskiz aşamasında amaç, olabildiğince çok fikri hızlıca denemek ve çoğunu elemektir. Kâğıt bu iş için hâlâ en hızlı araçtır: bir fikri beş dakikada çizip zayıflığını görmek, onu ekranda saatlerce düzeltmekten daha ucuzdur. Eleme soruları basittir: Fikir tek renkte de çalışıyor mu? Küçültüldüğünde okunuyor mu? Rakiplerden ayrışıyor mu? Markanın adıyla ve işiyle bir bağı var mı?

logox'ta logolar yapay zekâyla üretilmez; eskizden finale kadar çizim insan eliyle yapılır. Bu tercih hem özgünlük hem de teslimdeki hak devri açısından önemlidir; çünkü devredilecek hakların konusu, bir insanın meydana getirdiği eserdir.

Yazı karakteri kararı da bu aşamada başlar. Logoda hazır bir font kullanılacaksa lisansı en baştan kontrol edilmelidir. SIL Open Font License ile yayımlanan fontlar, logo dahil olmak üzere kitap, afiş ve web sitesi gibi kullanımlarda serbestçe kullanılabilir 8. Ticari fontlarda ise koşullar lisans metnine göre değişir; logoda kullanımın kapsamda olup olmadığı lisans metninden ayrıca okunmalıdır.

Üç konsept ve iki revizyon turu

Eskizlerden çıkan en güçlü üç fikir, birbirinden gerçekten farklı üç konsept olarak geliştirilir. Üç konsept, aynı fikrin üç renk denemesi değildir; örneğin biri sembol ağırlıklı, biri yalnız yazıdan oluşan bir logotype, biri harf monogramı olabilir. Konseptler beyaz bir sayfanın ortasında değil, gerçek kullanım bağlamlarında sunulur: favicon boyutunda, yuvarlak profil fotoğrafı kırpmasında, tek renkte, koyu zeminde ve büyük boyutta. Konseptleri hangi ölçütlerle karşılaştırabileceğinizi logo konseptleri nasıl değerlendirilir yazısında anlattık.

Sunum toplantısında ilk tepkinizi hemen karara dönüştürmemeniz faydalı olur. Bir logo, ilk görüldüğü an değil, yıllarca yüzlerce farklı yerde görüldüğü hâliyle değerlendirilmelidir. Konseptleri bir iki gün masada bırakmak, brief'i yeniden okumak ve her konsepti aynı sorularla sınamak, beğeniye dayalı bir seçim yerine gerekçeli bir seçim yapmanızı sağlar. Seçim tek bir konsepte inmelidir; iki konseptin parçalarını birleştirme isteği çoğu zaman iki fikrin de gücünü azaltır.

Bir konsept seçildikten sonra revizyon turları başlar. Bir tur şu sırayla işler:

1. Karar verici, konsepti gerçek boyutlarda inceler ve geri bildirimleri tek bir belgede toplar.
2. Geri bildirimler, çözüm önerisi yerine sorun tarifi olarak yazılır: "küçükte harfler birbirine karışıyor" gibi.
3. Tasarımcı düzeltmeleri yapar ve neyi neden değiştirdiğini, neyi neden değiştirmediğini yazılı olarak açıklar.
4. İkinci tur aynı şekilde yürür ve final onayıyla kapanır.
5. Ek bir tur gerekirse bu, ayrıca planlanan bir çalışmadır.

Revizyon turu, seçilen konseptin içinde kalan düzeltmeleri kapsar: oran, kalınlık, harf aralığı, renk tonu, sembol ile yazı arasındaki denge. Yeni bir fikir istemek ise yeni konsept çalışmasıdır. Geri bildirimin nasıl verileceğine dair ayrıntılar için logo tasarımcısına geri bildirim yazısına bakabilirsiniz.

Final dosyalar ve yazılı telif devri

Teslim, bir PNG dosyası göndermekten ibaret değildir. Eksiksiz bir pakette vektör dosyalar, farklı zeminler için hazırlanmış görsel dosyalar, renk kodları, yatay, dikey, yalnız sembol, tek renk ve negatif gibi varyasyonlar, favicon ve ikon seti, kısa kullanım kuralları ve kullanılan fontun lisans bilgisi bulunur. Paketin tam listesi logo teslim paketi sayfasında.

Dosyalar kadar önemli olan, hakların durumudur. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, estetik değere sahip grafik eserleri güzel sanat eserleri arasında sayar 6. Aynı kanunun 52. maddesine göre mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır 6. 57. madde ise bir eserin nüshası üzerindeki mülkiyetin devrinin, aksi kararlaştırılmadıkça fikri hakların devrini içermediğini düzenler 6. Yani dosyaların bilgisayarınızda olması, logonun mali haklarının size geçtiği anlamına gelmez. logox'ta teslim, mali hakların yazılı sözleşmeyle devriyle birlikte yapılır.

Süreci uzatan durumlar

Bir logo projesinin takvimini çoğu zaman tasarım değil, karar süreçleri belirler. En sık görülen gecikme nedenleri şunlardır:

• Brief onaylandıktan sonra hedef kitlenin ya da markanın kapsamının değişmesi.
• Son kararı verecek kişinin sürece konsept sunumundan sonra katılması.
• Geri bildirimlerin farklı kişilerden, farklı kanallardan ve birbiriyle çelişerek gelmesi.
• Ön benzerlik aramasında ad için ciddi bir çakışma çıkması ve adın yeniden düşünülmesi.
• Fotoğraf, mevcut logo dosyası ya da metin gibi girdilerin geç gelmesi.

Bu nedenlerin çoğu, süreç başlamadan önce önlenebilir. Karar vericinin adı brief'e yazılır, geri bildirim kanalı tek bir belgeyle sınırlanır, ad için ön arama brief aşamasında yapılır. Böylece tasarım için ayrılan zaman, belirsizlikleri gidermeye değil, logoyu iyileştirmeye harcanır.

Bu aşamaların logox'ta nasıl işlediğini logo tasarımı sayfamızda bulabilirsiniz.