Logom Başka Bir Logoya Benziyor mu? Özgünlük Kontrolü

Yeni bir logonun en can sıkıcı sürprizi, tabela asıldıktan ya da ambalaj basıldıktan sonra benzer bir markanın ortaya çıkmasıdır. Bu bir tasarım hatası olmak zorunda değil: sektörlerin ortak görsel dili, sık kullanılan semboller ve kısa isimler, iyi niyetle bile benzer sonuçlar doğurabilir. Bu yazı, başvuru ya da kullanım öncesinde yapılabilecek ön benzerlik kontrolünü, kullanılan araçları ve sınırlarını anlatıyor.

Karıştırılma ihtimali ne demek?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), benzerliği "karıştırılma ihtimali" kavramıyla ele alır. Md. 6'ya göre tescil başvurusu yapılan bir marka, önceki bir markayla aynı ya da benzerse ve kapsadığı mal veya hizmetler de aynı ya da benzerse, halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali de dahil karıştırılma ihtimali varsa itiraz üzerine reddedilir 1. Md. 7 ise aynı ölçütü tescilli markanın kullanım yoluyla ihlali için uygular 1.

Bu tanımdan çıkan üç önemli sonuç var:

• İki yönlü karşılaştırma: Hem işaretlerin hem de mal ve hizmetlerin benzerliğine bakılır. Aynı sembol, çok farklı alanlarda faaliyet gösteren iki işletmede sorun yaratmayabilir; yakın alanlarda ise küçük bir benzerlik bile önemli olabilir.
• Sınıf numarası belirleyici değildir: SMK md. 11'e göre malların aynı sınıfta yer alması benzer olduklarına, farklı sınıflarda yer almaları da benzer olmadıklarına karine teşkil etmez 1.
• Kurum her benzerliği kendiliğinden incelemez: Kurum, başvuruyu önceki bir markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer olma yönünden md. 5 kapsamında inceler 1. Daha geniş karıştırılma ihtimali ise md. 6 kapsamında önceki hak sahibinin itirazı üzerine değerlendirilir. Yani başvurunuzun yayımlanması, benzer bir markanın olmadığı anlamına gelmez; itiraz süresi yayımdan itibaren iki aydır 1.

Pratikte bir logoyu benzerlik açısından incelerken genellikle üç eksende düşünülür: görünüm (biçim, kompozisyon, renk düzeni), okunuş (adın sesli söylenişi) ve anlam (sembolün ya da adın çağrıştırdığı kavram). Bu eksenler, aşağıdaki araçlarla neyi arayacağınızı belirlemeye yardım eder.

Ön araştırmada kullanılan araçlar

Adım adım ön benzerlik kontrolü

1. Kullanım alanını yazın: Logoyu hangi mal ve hizmetlerde kullanacaksınız? Bu liste, sonuçların hangilerinin sizin için önemli olduğunu belirler.
2. Adı tarayın: TÜRKPATENT'in marka araştırma ekranında adı "içinde geçen", "ile başlayan" ve "ile eşit" seçenekleriyle ayrı ayrı deneyin 2. Farklı yazımları, eklerle oluşan biçimleri ve okunuşu benzer varyantları da arayın.
3. Görseli tarayın: Logonuzun sade, tek renk bir sürümünü WIPO Global Brand Database'in görsel benzerlik aramasına 3 ve TMview'un görsel yükleme alanına 4 yükleyin. Yalnız amblemi ayrıca, yazılı bütün logoyu ayrıca deneyin.
4. Şekil öğelerini kodlayın: Logonuzdaki ana sembolün Viyana sınıflandırmasındaki karşılığını bulun ve bu kodla arama yapın 5.
5. İnterneti tarayın: Ters görsel aramayla, sicilde görünmeyen ama kullanımda olan benzer logoları kontrol edin 7.
6. Sonuçları kaydedin: Benzer bulduğunuz her kaydın numarasını, sahibini, sınıflarını, durumunu ve neden benzer bulduğunuzu bir tabloya yazın.
7. Değerlendirmeyi uzmana bırakın: Bu tabloyu bir marka vekiliyle paylaşın; hangi kaydın gerçek bir risk olduğuna dair hukuki değerlendirme onun işidir.

Sonuçları okumak: hangi kayıt önemli?

Tarama sonunda genellikle uzun bir liste çıkar. Her benzer görünen kayıt aynı ağırlıkta değildir; listeyi okurken şu bilgilere bakmak işinizi kolaylaştırır:

• Kaydın durumu: Başvuru aşamasında mı, tescilli mi, reddedilmiş ya da süresi dolmuş mu? Ancak süresi dolmuş bir kayıt da hemen önemsiz sayılmamalı. SMK, yenilenmediği için koruma süresi sona eren bir markayla aynı ya da benzer olan ve iki yıl içinde yapılan başvuruların, önceki marka sahibinin itirazı üzerine ve markanın bu iki yıllık sürede kullanılmış olması şartıyla reddedileceğini söylüyor 1.
• Mal ve hizmetler: Kayıt sizin faaliyet alanınıza ne kadar yakın? Benzerlik sınıf numarasıyla değil, mal ve hizmetlerin kendisiyle değerlendirilir 1.
• Benzerliğin yeri: Benzerlik baskın öğede mi, yoksa ikincil bir detayda mı? Logonun ilk bakışta akılda kalan parçasındaki benzerlik, küçük bir süsleme öğesindeki benzerlikten daha fazla dikkat ister.
• Kullanım: Kayıt sahibi markayı gerçekten kullanıyor mu? SMK, tescilden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan ciddi biçimde kullanılmayan markaların iptal edilebileceğini düzenler 1. Bu, bir kaydın riskini değiştirebilir; ancak iptal ayrı bir hukuki süreçtir ve bu değerlendirme marka vekilinin işidir.
• Tarih: Sizin kullanımınız ve başvurunuzla karşılaştırıldığında hangi hak daha önce?

Bu bilgiler tabloya işlendiğinde marka vekilinizle yapacağınız görüşme hem daha kısa hem daha verimli olur.

Viyana sınıflandırması: şekilleri aranabilir yapmak

Bir logonun adı metinle aranabilir, peki bir yaprak, bir kalkan ya da bir yıldız nasıl aranır? Viyana sınıflandırması tam olarak bu sorun için oluşturuldu. WIPO'ya göre 1973'te kabul edilen Viyana Anlaşması'yla kurulan bu sistem, markaların şekil öğelerinin uluslararası sınıflandırmasıdır 5.

Sınıflandırma genelden özele giden hiyerarşik bir yapıdadır: kategoriler, bölümler ve kısımlar. Her şekil öğesi üç numarayla ifade edilir; ilk numara 1 ile 29 arasındaki kategoriyi, ikincisi bölümü, üçüncüsü kısmı gösterir 6. WIPO'nun verdiği örnekte "yemek yiyen küçük bir kız" çizimi, insanlar kategorisi, çocuklar bölümü ve kızlar kısmı altında 2.5.3 olarak kodlanır 6. WIPO, sınıflandırmanın amacını özellikle tescil öncesi benzerlik aramalarını kolaylaştırmak olarak açıklıyor 6.

Bir sembolün doğru kodunu bulmak için WIPO'nun Viyana Sınıflandırması yayınına ya da şekil öğeleri için kod öneren Vienna Classification Assistant aracına bakılabilir 5. Logonuzda birden fazla öğe varsa, her biri için ayrı kod düşünün.

Ters görsel arama ve internet taraması

Marka sicilleri yalnız başvurusu yapılmış işaretleri gösterir. Oysa SMK, tescilsiz bir marka ya da ticarette kullanılan bir işaret için başvuru tarihinden önce hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine başvurunun reddedileceğini de söyler 1. Bu yüzden internette kullanılan benzer logolara da bakmak gerekir.

Google'ın yardım sayfasına göre görselle arama sonuçları; görseldeki nesnelere ilişkin sonuçları, benzer görselleri ve aynı ya da benzer görseli içeren web sitelerini kapsayabilir 7. Görseli yükleyebilir, sürükleyip bırakabilir ya da bir görsel bağlantısıyla arama yapabilirsiniz 7. Logonun farklı kırpımlarını ve tek renk sürümünü ayrı ayrı denemek, farklı sonuçlar getirebilir.

Benzerliği tasarım aşamasında azaltmak

Ön araştırmayı tasarım bittikten sonra yapmak yerine süreç içinde yapmak, değişikliği ucuzlatır. Konsept aşamasında sektörün en sık kullanılan sembollerini, renk düzenlerini ve yazı biçimlerini görmek, logonun hangi noktalarda ayrışması gerektiğini gösterir. Konseptleri değerlendirirken bu soruyu da sormak için logo konseptleri nasıl değerlendirilir yazısına bakabilirsiniz. Logonun küçük boyutta ve tek renkte nasıl göründüğünü logo testi aracıyla da kontrol edebilirsiniz.

Yapay zekâ araçlarıyla üretilen taslaklarda benzerlik sorusu ayrıca önem kazanır; bunu yapay zekâ ile logo yazısında ele aldık. Başvuru adımları için de logo nasıl tescil edilir yazısına bakabilirsiniz.

logox'un tescil öncesi ön araştırma hizmetinde bu taramalar yapılır ve sonuçlar sınıf notlarıyla birlikte marka vekilinize götürebileceğiniz bir özet dosyaya dönüştürülür. Başvuru ve hukuki değerlendirme marka vekilinin işidir.