Yapay Zekâ ile Logo: Telif ve Tescil Riskleri

Görsel üreten yapay zekâ araçları, birkaç cümlelik bir komutla dakikalar içinde onlarca logo önerisi sunabiliyor. Bu hız, özellikle yeni kurulan işletmeler için cazip. Ancak bir logo, bir sosyal medya görselinden farklı olarak yıllarca kullanılacak, tabelaya, ambalaja ve belki bir marka başvurusuna girecek bir varlıktır. Bu yazı, yapay zekâ ile logo üretmenin telif, benzerlik ve tescil açısından neleri belirsiz bıraktığını tarafsız bir dille özetliyor. Amaç bir aracı önermek ya da kötülemek değil; karar vermeden önce sorulması gereken soruları netleştirmek.

Yapay zekâ ile logo neden bir hukuk sorusu?

Geleneksel logo sürecinde soru basittir: çizimi kim yaptıysa eser sahibi odur ve haklar yazılı bir sözleşmeyle devredilir. Yapay zekâ ile üretilen bir görselde ise zincir bulanıklaşır. Komutu yazan kişi mi eser sahibidir, aracı geliştiren şirket mi, yoksa ortada korunan bir eser hiç yok mudur? Buna ek olarak, aracın eğitildiği görsellerle benzerlik ve aracın kullanım koşulları da devreye girer.

Bu sorular üç başlıkta toplanabilir:

ABD Telif Ofisi ne diyor?

Bu konuda en kapsamlı resmi metinlerden biri, ABD Telif Ofisi'nin Ocak 2025'te yayımladığı "Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability" raporudur 1. Rapor ABD hukukuna dayanır, Türkiye'de bağlayıcı değildir; ancak sorunun nasıl düşünüldüğünü göstermesi açısından yol göstericidir. Raporun öne çıkan sonuçları şunlardır 1:

• Yapay zekânın insan yaratıcılığının yerine geçmek yerine ona yardımcı bir araç olarak kullanılması, çıktının korunmasını etkilemez.
• Tamamen yapay zekâ tarafından üretilmiş malzeme ya da ifade unsurları üzerinde yeterli insan kontrolü bulunmayan malzeme telifle korunmaz.
• Mevcut genel teknolojiyle, komutlar tek başına yeterli kontrolü sağlamaz. Rapor, komutların esasen korunamayan fikirleri ileten talimatlar gibi işlediğini belirtir.
• İnsanın çıktıda algılanabilen kendi ifadesi, çıktıların yaratıcı biçimde seçilmesi, düzenlenmesi ya da yaratıcı biçimde değiştirilmesi korunabilir.
• İnsan katkısının yeterli olup olmadığı her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Telif Ofisi'nin yapay zekâ sayfası, raporun birinci bölümünün dijital kopyalar, ikinci bölümünün eser niteliği, üçüncü bölümünün ise üretken yapay zekâ modellerinin eğitimi konusunu ele aldığını gösteriyor 2.

Mahkeme tarafında da önemli bir gelişme var. Bir bilgisayar algoritmasının "otonom olarak" ürettiği bir görselin tescil reddine ilişkin Thaler v. Perlmutter davasında, rapora göre ilk derece mahkemesi telif hukukunun yalnız insan yaratımlarını koruduğunu belirterek Ofis'in kararını onamıştı 1. ABD Yüksek Mahkemesi'nin dosya kaydına göre temyiz mahkemesi kararı 18 Mart 2025 tarihlidir ve Yüksek Mahkeme 2 Mart 2026'da temyiz incelemesi başvurusunu reddetmiştir 3.

Türk hukukunda durum: "hususiyet" şartı

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), eseri "sahibinin hususiyetini taşıyan" fikir ve sanat ürünü olarak tanımlar; eser sahibi de eseri meydana getirendir 4. Mevzuat Bilgi Sistemi'nde yayımlanan güncel metinde yapay zekâ çıktılarına özgü bir hüküm yer almıyor 4. Bu nedenle bir yapay zekâ çıktısının eser sayılıp sayılmayacağı, genel kurallar çerçevesinde ve insan katkısının niteliğine bakılarak değerlendirilecek bir sorudur.

WIPO da logoların telif korumasından yararlanıp yararlanamayacağının, yeterli yaratıcı katkı içerip içermemelerine bağlı olduğunu belirtiyor 6. Yani soru yalnız yapay zekâya özgü değil: hazır şablondan türetilmiş çok basit bir logo da aynı belirsizliği taşıyabilir. Yapay zekâ ise bu belirsizliği bir adım daha büyütür, çünkü çıktının hangi kısmının insan katkısı olduğunu ayırmak zorlaşır.

Pratik sonuç şudur: eser niteliği belirsiz bir logo için yazılı bir telif devri sözleşmesi imzalamak da belirsizliği tam olarak gidermez, çünkü devredilecek hakkın varlığı tartışmalı olabilir. Telif devrinin nasıl kurgulandığını logonun telif hakkı yazısında ayrıntılı anlattık.

Benzerlik ve ihlal riski

Görsel üreten modeller büyük görsel koleksiyonlarından öğrenir. Bir çıktının mevcut bir logoya, ikona ya da çizime belirgin biçimde benzeyip benzemediğini kullanıcı çoğu zaman bilemez. FSEK'e göre bir eseri işleme, çoğaltma ve yayma hakları münhasıran eser sahibine aittir 4; benzerliğin bu haklara dokunup dokunmadığı ise somut olaya göre değerlendirilir.

Marka tarafında ise risk daha somuttur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, önceki bir markayla aynı ya da benzer olup karıştırılma ihtimali doğuran başvuruların itiraz üzerine reddedileceğini söyler 5. Aynı kanuna göre başvuru başkasına ait bir telif hakkını içeriyorsa, hak sahibinin itirazı üzerine de reddedilir 5. Bu nedenle yapay zekâ çıktısı kullanılacaksa bile, kullanım öncesinde bir ön benzerlik kontrolü yapmak gerekir. Nasıl yapılacağını logo benzerliği ve özgünlük kontrolü yazısında adım adım anlattık.

Aracın kullanım koşulları

Yapay zekâ araçlarının kullanım koşulları birbirinden farklıdır ve zaman içinde değişebilir. Bu yazıda belirli bir aracın koşullarını özetlemiyoruz; çünkü hem araçlar çok sayıda hem de metinler sık güncelleniyor. Bunun yerine, kullandığınız aracın güncel koşullarında şu sorulara yanıt arayın:

1. Çıktı üzerindeki haklar kime bırakılıyor ve hangi koşulla?
2. Ticari kullanım serbest mi, belirli bir plana mı bağlı?
3. Aynı ya da çok benzer çıktının başka kullanıcılara da üretilebileceği belirtiliyor mu?
4. Üçüncü kişi hakları ihlal edilirse sorumluluğun kimde olduğu nasıl düzenlenmiş?
5. Yüklediğiniz görseller ve komutlar aracın geliştirilmesinde kullanılıyor mu?
6. Koşullar değişirse daha önce üretilmiş çıktılar etkileniyor mu?

Logoyu ürettiğiniz tarihte geçerli olan koşulların bir kopyasını, komut geçmişiyle birlikte saklamak iyi bir alışkanlıktır.

Marka tescili mümkün mü?

SMK, markayı bir teşebbüsün mal ve hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen işaret olarak tanımlar 5. Kanun, işaretin hangi yöntemle üretildiğine dair ayrı bir şart koymaz. Bu, yapay zekâ ile üretilmiş bir logonun marka başvurusuna konu olabileceği anlamına gelir; ama başvurunun sonucu başka şartlara bağlıdır:

• Ayırt edicilik: Hiçbir ayırt edici niteliği olmayan işaretler mutlak ret nedenleri arasındadır 5. Yapay zekâ çıktıları zaman zaman sektörün en yaygın görsel kalıplarına yaklaşabilir; bu, ayırt ediciliği zayıflatabilir.
• Önceki haklar: Yayımdan sonra iki ay içinde önceki hak sahipleri itiraz edebilir 5.
• Telif ile ilişki: Marka tescili, çizimin telifle korunup korunmadığı sorusunu yanıtlamaz; iki koruma ayrı değerlendirilir.

Tescil sürecinin adımları için logo nasıl tescil edilir yazısına bakabilirsiniz.

Logo zaten yapay zekâyla üretildiyse

Birçok işletme bu soruları logoyu kullanmaya başladıktan sonra soruyor. Bu durumda panik yerine sakin bir envanter işe yarar.

İlk adım, sürecin kaydını toparlamaktır: hangi araç kullanıldı, hangi tarihte, hangi komutlarla ve çıktı üzerinde sonradan hangi değişiklikler yapıldı? Bir tasarımcı çıktıyı yeniden çizdiyse, ara dosyalar ve eskizler insan katkısını gösteren kayıtlardır. ABD Telif Ofisi raporu da çıktıların yaratıcı biçimde seçilmesi, düzenlenmesi ya da değiştirilmesinin korunabilecek katkılar arasında olduğunu söylüyor 1.

İkinci adım, benzerlik kontrolüdür. Logo kullanımdayken bile, marka veri tabanlarında ve görsel aramada bir tarama yapmak, olası bir çakışmayı itiraz ya da ihtarname gelmeden önce görmenizi sağlar. Ciddi bir benzerlik çıkarsa, yatırım büyümeden logoyu yeniden ele almak çoğu zaman daha az maliyetlidir.

Üçüncü adım, kararın yazılı hâle getirilmesidir. Logoyu olduğu gibi kullanmaya devam etmek, insan eliyle yeniden çizdirmek ya da tamamen yeni bir logoya geçmek seçenekleri, tescil planınız ve kullanım alanlarınızla birlikte bir hukuk danışmanı ya da marka vekiliyle değerlendirilmelidir. Hangi yol seçilirse seçilsin, sonraki sürümün nasıl üretildiğini baştan belgelemek aynı belirsizliğin tekrar yaşanmasını önler.

Karar verirken

Yapay zekâ araçları fikir aşamasında hızlı bir başlangıç noktası olabilir; asıl mesele, son logonun hangi süreçle ortaya çıktığı ve bunun belgelenip belgelenmediğidir. Uzun süre kullanılacak, tescil edilmesi düşünülen ve yatırım yapılacak bir logo için soruların yanıtı ne kadar netse risk o kadar düşük olur.

logox'ta logolar yapay zekâyla üretilmez; çizim insan eliyle yapılır, ara çizimler sürecin kaydı olarak tutulur ve teslimde mali haklar yazılı sözleşmeyle devredilir. Süreci logo tasarımı sayfasında bulabilirsiniz.